Nintendo’nun oyun tarihine damga vurmuş yeniliklerinden biri, Super Nintendo (SNES) kontrolcüsünde kullanılan A, B, X, Y tuş düzeni olmuştu. Bugün hala birçok konsolda kullanılan bu tasarımın kökeni ve mantığı, meğer yıllar önce yayımlanan bir Nintendo Power dergisinde açıklanmış!
X ve Y’nin ilginç kökeni
Bir koleksiyonerin ortaya çıkardığı belgelerde, Nintendo’nun bu tuş isimlerini bilgisayar destekli tasarım (CAD) yazılımlarından ilham alarak belirlediği görülüyor. CAD ortamlarında “A/B” genellikle birincil işlevleri, “X/Y” ise ikincil işlevleri temsil eder. Nintendo, bu mantığı doğrudan kontrolcü tasarımına aktarmış. Böylece A ve B temel düğmeler, X ve Y ise tamamlayıcı düğmeler haline gelmiş.
Dünyada ilk kim kullandı?
X ve Y harfleri elbette endüstride çok daha önce, özellikle koordinat sistemlerinde ve yazılımlarda kullanılıyordu. Ancak oyun dünyasında X ve Y düğmelerini ilk kez sistematik biçimde kullanan firma Nintendo oldu.
- Atari ve Sega, 1980’lerde A, B, C veya numaralı tuşlar kullanıyordu.
- NEC’in PC-Engine kontrolcüsünde ise “I” ve “II” düğmeleri vardı.
- Nintendo ise 1990’da SNES ile ilk defa A, B, X, Y düzenini başlattı ve bu, kısa sürede sektörde bir standart haline geldi.
Neden B solda, A sağda?
Nintendo’nun tuş yerleşiminde dikkat çekici bir başka detay, B’nin solda, A’nın sağda olması. Bunun nedeni:
- Ergonomi – Oyuncuların başparmağını soldan sağa kaydırarak aksiyon yapması daha doğal bulundu.
- Kültürel fark – Japonya’da uzun süre B = onay, A = iptal olarak kullanıldı. Batı’da ise bunun tersi benimsendi.
- Devamlılık – NES’te de aynı düzen vardı (2 tuştan B solda, A sağdaydı); Nintendo alışkanlığı korumak istedi.
- Test sonuçları – Prototip denemelerinde, oyuncular sağa doğru kaydırarak “devam/ileri” işlevini daha rahat gerçekleştirdi.
Bugüne kalan miras
Nintendo’nun 1990’da attığı bu tasarım adımı, yalnızca kendi konsollarında değil, rakiplerinde de iz bıraktı. Microsoft’un Xbox kontrolcüsünden, modern Nintendo Switch’e kadar birçok cihazda A/B/X/Y düzeninin bir türevini görmek mümkün.
Sonuçta, basit gibi görünen bu harf seçimi ve yerleşim, aslında tasarım mühendisliği, ergonomi ve kültürel tercihlerin birleşimi olarak ortaya çıkmış bir karar. Ve bugün hala milyonlarca oyuncunun parmaklarında yaşamaya devam ediyor.
